Gdzie leży Christiania i czym jest?
Christiania leży w dzielnicy Christianshavn w Kopenhadze, na wyspie Amager. Oficjalna nazwa to Fristaden Christiania, czyli Wolne Miasto Christiania, a mieszkańcy często mówią na nią po prostu Staden, czyli Miasto. Teren ma około 7,7 hektara, więc obejście go pieszo zajmuje niewiele czasu. Tworzą go dawny zespół koszar Bådsmandsstræde oraz fragmenty miejskich wałów.

Opisuje się ją jako wspólnotę intencjonalną, komunę anarchistyczną, mikropaństwo i dawną bazę wojskową. Dzielnica Christianshavn jest oddzielona od śródmieścia Wewnętrznym Portem, a jej kanały nadają okolicy wyjątkowo morski klimat. Christianshavn powstał w XVII wieku jako samodzielne miasto kupieckie, a w 1674 roku został włączony do Kopenhagi. Więcej o zabytkach całego miasta znajdziesz w przewodniku po Kopenhadze.
Jak powstała Christiania?
Christiania została ogłoszona otwartą 26 września 1971 roku. Zrobił to Jacob Ludvigsen, dziennikarz i znany prowokator, który wydawał pismo Hovedbladet, czytane głównie przez młodych ludzi. Nazwał teren „Zakazanym Miastem wojska” i ogłosił powstanie wolnego miasta. Wcześniej teren zajęli działacze kontrkultury.
Początkowo władze przymykały oko. W 1976 roku ministerstwo obrony wniosło sprawę do sądu, a Sąd Najwyższy orzekł w 1978 roku, że teren ma zostać oczyszczony. Mimo wyroku nie doszło do natychmiastowej eksmisji, bo parlament zdecydował najpierw o opracowaniu planu zagospodarowania.
W 1979 roku, po śmierci dziesięciu mieszkańców z powodu przedawkowań, rozpoczęto akcję „Junk Blockade”. Przez 40 dni i nocy mieszkańcy patrolowali budynki, w których sprzedawano twarde narkotyki, i oferowali pomoc uzależnionym. W latach 80. na teren próbowały wejść gangi motocyklowe, walcząc o kontrolę nad handlem. W 1989 roku duński parlament zalegalizował Christianię.
Jak działa samorząd Christianii?
Christiania rządzi się sama, na zasadzie zbiorowego zarządzania. Podstawą jest zgromadzenie mieszkańców, zwane Residents' Plenum. Działają przy nim grupy robocze, a sprawy majątkowe prowadzi fundacja Foundation Freetown Christiania. Mieszkańcy nazywają się christianitami.

Droga do własności ziemi była długa. Mieszkańcy od lat sprzeciwiali się samemu pojęciu własności, a mimo to w czerwcu 2011 roku zgodzili się wspólnie zebrać fundusz na zakup terenu. Pierwszą wpłatę wykonali w lipcu 2012 roku i od tej pory są prawnymi właścicielami ziemi.
Ustawa o Christianii została uchylona, więc obowiązują tu te same przepisy co w reszcie kraju. Podczas wizyty traktuj teren jak dzielnicę mieszkaniową. Nie wchodź na prywatne podwórka i nie fotografuj ludzi bez zgody.
Co zobaczyć w Christianii?
Najważniejsze miejsca to:
- dawne koszary Bådsmandsstræde, główny zespół zabudowy,
- wały obronne, które Christian IV zaczął budować w XVII wieku,
- zewnętrzna linia obrony Enveloppen, nazywana przez mieszkańców Dyssen,
- cztery prochownie z lat 1779 i 1780, nazwane Aircondition, Autogena, Fakirskolen i Kosmiske Blomst,
- Kościół Zbawiciela i Christianshavn Rampart w pobliżu, uznawane za jedne z najlepiej zachowanych XVII-wiecznych fortyfikacji.
Zwiedzanie najlepiej zacząć od wałów. Enveloppen łączy się z centralną częścią Christianii mostem nad główną fosą, a dojść można też ścieżką od Christmas Møllers Plads. Wały wzmocniono w latach 1682 do 1692 za panowania Christiana V. Wał i prochownie są chronione, choć część z nich zmieniono po przejęciu terenu przez mieszkańców. Symbolem Kopenhagi pozostaje Mała Syrenka w Kopenhadze, położona na Østerbro, daleko od Christianii, więc warto ją zaplanować osobno.
Pusher Street: dawny targ haszyszu
Pusher Street była centralnie położoną ulicą handlu haszyszem, którą mieszkańcy nazywali „Green Light District”. Handel był nielegalny, ale władze przez lata nie stosowały siły. Zwolennicy twierdzili, że skupienie sprzedaży w jednym miejscu ogranicza jej rozprzestrzenianie się. Przeciwnicy domagali się egzekwowania zakazu bez różnicy między miękkimi a twardymi narkotykami.
W 2002 roku rząd chciał ograniczyć widoczność handlu. Sprzedawcy odpowiedzieli, przykrywając stoiska maskującymi siatkami wojskowymi. Po nalotach policji w 2004 roku handel wrócił na ulicę.
Po strzelaninie w 2016 roku mieszkańcy zdecydowali o usunięciu stoisk, a szacunkowa sprzedaż spadła o około siedemdziesiąt pięć procent. W sierpniu 2023 roku zablokowali wejścia na ulicę betonowymi barierami i sztachetami. Handel jednak trwał mimo częstych nalotów policji.
Bezpieczeństwo na terenie Christianii
Historia tego miejsca obejmuje poważne incydenty. W 2007 roku policja weszła na teren w trakcie usuwania zabudowań i doszło do starć. Mieszkańcy rzucali kamieniami, a policja użyła gazu łzawiącego. Zatrzymano kilkudziesięciu uczestników.
W 2009 roku granat rzucony w tłum przy kawiarni Cafe Nemoland ciężko ranił jednego mężczyznę. W 2016 roku doszło do strzelaniny po zatrzymaniu kontrolnym. Ranni zostali dwaj policjanci i cywil, a jeden z funkcjonariuszy został postrzelony w głowę.
W sierpniu 2023 roku dwóch zamaskowanych napastników otworzyło ogień na terenie Christianii. Zginął 30-letni mężczyzna, a cztery inne osoby odniosły obrażenia. Według policji strzelanina wiązała się z konfliktem między gangami. Mieszkańcy przyznali, że bez pomocy nie są w stanie sami wyprosić gangów z ulicy.
Podstawowe zasady są proste. Nie kupuj narkotyków, bo ich handel jest nielegalny. Nie zbliżaj się do grup sprzedających. Jeśli zrobi się tłoczno lub napięcie, odejdź w spokojniejsze miejsce.
Jak dojechać do Christianii?
Christiania leży niedaleko centrum, a dojazd zależy od tego, skąd wyruszasz. Najprostsze opcje zestawiono w tabeli.
| Sposób dojazdu | Punkt odniesienia |
|---|---|
| Metro | stacja Christianshavns Torv, na skrzyżowaniu kanału i Torvegade |
| Autobus wodny | przystanek na końcu mostu Knippelsbro |
| Pieszo z centrum | przez most Knippelsbro, a potem Torvegade |
Z lotniska Kastrup, położonego na wyspie Amager, dojedziesz do centrum transportem publicznym lub taksówką. Aktualne połączenia sprawdź na oficjalnej stronie lotniska. Zasady korzystania z metra w Kopenhadze opisuje osobny tekst.
Ile czasu zaplanować na wizytę?
Sama Christiania zajmuje niewielki obszar, więc zwykle wystarcza spacer. Trzeba jednak doliczyć czas na wały, prochownie i spokojne przejście przez teren. Dzielnica sąsiaduje z Holmen, gdzie mieszczą się twórcze instytucje, i z Kościołem Zbawiciela, więc dzień łatwo wypełnić spacerem po Christianshavnie.
Jeśli w planie masz muzea i kilka atrakcji w centrum, sprawdź, czy Copenhagen Card się opłaca. Porównaj cenę karty z liczbą wejść i przejazdów, które naprawdę zaplanujesz. Przy wizycie w samej Christianii nie trzeba mieć biletu, ale przy przejazdach metrem już tak.
Od czego zacząć planowanie?
Zacznij od daty i sprawdzenia, czy planowane dni nie kolidują z wydarzeniami kulturalnymi na terenie wspólnoty. Potem dopasuj dojazd: metro, autobus wodny albo spacer z centrum. Zarezerwuj czas na wały i prochownie, a pozostałe punkty w Kopenhadze zaplanuj osobno.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje na oficjalnej stronie Christianii. Pamiętaj, że to dzielnica mieszkaniowa, więc zachowuj się z szacunkiem wobec mieszkańców.
Christiania w muzyce, filmie i dokumentach
Christiania od lat pojawia się w kulturze, a najbardziej znanym utworem związanym z tym miejscem jest „I kan ikke slå os ihjel”, czyli „Nie możecie nas zabić”. Napisał go w 1976 roku Tom Lunden z grupy Bifrost, a z czasem stał się nieoficjalnym hymnem wspólnoty. Piosenka dobrze pokazuje, jak mieszkańcy widzą siebie: jako grupę, która od początku broni swojego sposobu życia.
Wychowanie w Christianii opisał też Lukas Forchhammer, wokalista duńskiego zespołu Lukas Graham. Utwór „Mama Said” z 2016 roku opowiada o jego dorastaniu w tej społeczności. Forchhammer urodził się w 1988 roku, a więc jest jednym z tych, którzy dorastali tu już po legalizacji terenu.
Historię wspólnoty można prześledzić w dokumencie z połowy lat 2010, zatytułowanym „Christiania: 40 Years of Occupation”. Film obejmuje kolejne dekady, od zajęcia koszar po walkę o ziemię. Warto go obejrzeć przed wizytą, bo pokazuje konflikty, które w krótkiej relacji łatwo pominąć.
Christiania pojawiła się także w serialu. Trzeci odcinek spin-offu „Trailer Park Boys” z 2016 roku, zatytułowany „Out of the Park: Europe”, został w dużej części osadzony na jej terenie. Dla planującego wyjazd to ciekawostka, a zarazem przypomnienie, że miejsce jest przedmiotem zainteresowania nie tylko turystów, ale i twórców.
Co otacza Christianię w dzielnicy Christianshavn?
Christiania leży w dzielnicy, która powstała w XVII wieku jako samodzielne miasto kupieckie. Król Christian IV zaplanował ją jako część rozbudowy fortyfikacji Kopenhagi, a w 1674 roku została włączona do stolicy. Do dziś dzielnica zachowała charakter kanałów i nabrzeży.

Od południa i wschodu Christianshavn wyznaczają stare wały obronne. Wzdłuż wschodniego brzegu biegnie Christianshavns Vold, który jest obecnie głównym terenem zieleni w okolicy. Dobrze zachowane fortyfikacje z XVII wieku należą do najlepiej zachowanych w Danii, a część z nich jest dziś parkiem.
Na Holmen znajdują się dawne budynki wojskowe i nowe osiedla. Mieści się tu wiele twórczych firm, w tym agencje reklamowe i pracownie architektoniczne, a także uczelnie artystyczne, m.in. Królewska Duńska Akademia Sztuk Pięknych. Ta mieszanka sprawia, że okolica jest żywa i różnorodna.
Warto też zwrócić uwagę na Kościół Zbawiciela, znajdujący się w górnej części dzielnicy, po stronie wałów. Obok niego leży Christiania, a w pobliżu jest Duńskie Centrum Architektury. Spacer tą trasą łączy zabytki, kanały i miejsca związane z kulturą.
